Մայիսի 9-ին ներկա գտնվեցի «Մեծամոր, Ք.հ. 1969» ներկայացմանը, որը բեմադրել է իմ շատ լավ բարեկամ, մեծ Հրանտի որդի Դավիթը: Խաղում էր Աշոտ Ադամյանը /Թորիկը/, իսկ երաժշտությունը գրել էր Oaksenham խմբից Jeff-ը` Վահագն Պապայանը:
Միանգամից ասեմ, որ կարծիքս խիստ է լինելու, ու դրա համար կա մի քանի պատճառ:
Առաջին պատճառն ամենակարեւորն է. ես սիրում ու երկրպագում եմ Հրանտին ու իրա Խոսքը, ու իրա Խոսքի հետ գործ ունեցողներից պահանջատեր եմ այնքան ու այնպես, որքան եւ ինչպես ինքս եմ ինձնից պահանջում: Այսինքն` խիստ:
Մի շատ կարեւոր նյուանս էլ կա. խոսքը գնում ա ոչ թե Հրանտի «Ծառերի» կամ «Գոմեշի» կամ «Աշնան արեւի» կամ «Մենք ենք մեր սարերի» կամ մեկ այլ գործի մասին, այլ… «ՄԵԾԱՄՈՐ»-ի:
Սրանով գուցե ամեն ինչ ասված է, բայց պատմեմ իմ կյանքից մի դեպք… Հրանտն եկել էր Վանաձոր: Առիթը չեմ հիշում, բայց կարծեմ իր հոբելյանն էր… Հանդիպում էր ժողովրդի հետ, քաղաքային թատրոնի շենքում: Դահլիճը լիքն էր, իհարկե: Ինքը բեմում էր` համեստ ու հզոր: Թղթիկների վրա գրած հարցեր էր ընդունում, խոսում, պատասխանում: Ես ուսանող էի էդ ժամանակ, կարծեմ: Մի հարց էլ ես գրեցի` «Ինչպե՞ս գրեցիք «Մեծամորը»»: Բացատրեմ, «Մեծամոր»-ից էն կողմ իմ համար ոչ միայն Հրանտ չկա, այլեւ ընդհանրապես հայ արձակ: Իմ համար էդ գործը հայ արձակի գլուխգործոցն ա:
Ու «Մեծամորի» բեմադրությունից իմ սպասելիքները, հասկանալի պատճառներով, հսկայական էին:
Խիստ գնահատական տալու մեկ այլ պատճառ էլ կա. Դավիթն իմ կողմից շատ սիրված ու հարգված մարդ ա, իմ ընկերն ու մեկ ընդհանուր թիմի անդամ, զինակից, իմ համակիրն ու համերկրացին: Դրա համար մի քիչ արխային եմ գրում` վստահ լինելով, որ անկեղծ խոսքն ավելի մեծ օգուտ կբերի, քան կեղծ գովասանքը:
Հիմա հենց ներկայացման մասին:
Ասեմ միանգամից` Դավիթն ընկել էր սեփական հոր` Մեծ Վարպետի Խոսքի ծուղակը, ու ներկայացումը ստացվել էր ավելի շատ ուրիշի խոսքի մեջբերում, այլ ոչ թե վերծանում ու ինքնին նոր խոսք:
Ես հստակ գիտակցում եմ, թե ինչքան գրավիչ ու գայթակղիչ ա Հրանտի Խոսքը, ինչքան կանչող ու կապկպող, ինչքան դյութող… բայց… ԲԱՅՑ: Պե´տք էր իմունիտետ զարգացնել էդ խոսքի դեմ` խուսափելու համար ծուղակից: Դավիթի մոտ չէր ստացվել իմունիտետ ձեռքբերելը, ու իրան «տարել էր»… :) Ասեմ. Եթե մտնում ես Հրանտի Խոսքի խորխորատները, դրանից դուրս գալը գրեթե անհնար ա, իսկ ասելիքը, խոշոր ասելիքն էդ բառերի ու նախադասությունների արանքում սպրդում-փախչում ա: Մանավանդ` անպատրաստ ունկնդրի ու հանդիսատեսի դեպքում: Իսկ ակնհայտ էր, որ ներկայացումը նայելու էին նաեւ մարդիկ, ովքեր չէին կարդացել «Մեծամորը»:
Իմ համար «Մեծամորի» ասելիքը մի քանի ԱՌԱՆՑՔ ունի, մի քանի հզոր առանցք, որոնց շուրջն էլ պետք էր կառուցել ներկայացումը: Փոխարենը, ընտրվել էր դանդաղ տեմպ, ասելիքի избыток, եւ մի դերասան, ում բոլորս սիրում ենք որպես Թորիկ, բայց ով չէր «ձգում» Հրանտի խոսքի խորությունը…
Մանավանդ ֆոնային խոսքը հնչում էր կիսահեգնական տոնով, ինչն ուղղակի անընդունելի էր իմ ականջին: Ողբերգական մասեր կային, որ կարդացվում էին մի տեսակ «ձեռ առնելով», եւ հզոր մասեր կային, որոնք պարտադիր պետք է շեշտադրվեին, սակայն կարդացվում էին այլ խոսքերի շարքում, կիսամոնոտոն, հպանցիկ:
Գիտեմ, որ Դավիթն էլ ա պաշտում Հրանտի Խոսքը, ու հասկանում եմ, որ շատ դժվար բան եմ պահանջում իրենից, բայց մեկ ա պահանջում եմ: :) Որպես Հրանտի ժառանգ` Հրանտի ժառանգից:
Ավելին, առաջարկներ ունեմ ներկայացման բարելավման ուղղությամբ.
Ա. Ներկայացմանն ավելացնել Հրանտ Մաթեւոսյանի կյանքից դրվագներ` կապված մասնավորապես 1988-ից հետոյի տարիների հետ, ու կապել «Մեծամոր»-ի առանցքային ասելիքին:
Բ. «Մեծամորի» ասելիքը անմիջականորեն կապել այսօրվա Հայաստանի հետ, այսօրվա խնդիրների ու Պայքարի հետ:
Գ. Գլխավոր դերում փորձել Միքայել Պողոսյանին. անկեղծ ասած, իրենից բացի ուրիշից հույս չունեմ, թե կկարողանա «Մեծամորի» տակից դուրս գալ: Ինքը բավարար խորություն ունի, ու լավ դեր կարող ա ստացվի:
Միով բանիվ, արժե՞ արդյոք գնալ էս ներկայացմանը: Ե´վ այո, ե´ւ ոչ:
Այո, եթե Դուք արդեն կարդացել եք «Մեծամորը»:
Ոչ, եթե դեռ չեք կարդացել: Երկրորդ դեպքում ամեն ինչ կխառնվի, ու չեք հասկանա, թե գործն ինչ էր ուզում ասել:
ՀԳ. Վանաձորում տված իմ հարցին Վարպետը պատասխանեց, որ «Մեծամորը» գրվել է մի ներշնչումով, շատ արագ, երկու-երեք օրվա ընթացքում: Ասեց` «Նստեցի, գրեցի ու վեր կացա»: Ու ասեց, որ նման կերպ իրորեւէ այլ գործ չի գրվել: :)
ՀՀԳ. Ներկայացման մի կարեւոր կողմի մասին ուզում եմ առանձնահատուկ նշել. երաժշտական ձեւավորումն ուղղակի ԱՆԹԵՐԻ էր. խորին հարգանքս Վահագ-Jeff-ին (Oaksenham): Կեցցե´ս:
- Mood:
calm - Music:Dido "Thank You"
Page Summary
![[info]](http://l-stat.livejournal.com/img/userinfo.gif)
gilantc : (no subject) [+1] - infernoarm : Կասկածանքով [+1]
- menaria : (no subject) [+0]
- (Anonymous) : (no subject) [+2]
![[info]](http://l-stat.livejournal.com/img/openid-profile.gif)
afforizmi.ru : (no subject) [+0]
chasethestars
Comments
"«Մեծամոր»-ից էն կողմ իմ համար ոչ միայն Հրանտ չկա, այլեւ ընդհանրապես հայ արձակ": Սրա մասին խոսելն ավելորդ է, քանի որ ակնհայտ բան է։
Ներկայացումը լաաաաաաաաաաաաաաաաաաաավն էր...
Ուղղակի սխալ ուղղությամբ էին գնացել, ու ստացվել էր ոչ էնքան լավը, ինչքան որ կարող էր լինել ու ամանավանդ որքան որ ես էի սպասում... :) Բայց դե Հրանտի բեմադրում երեւույթն ինքնին ուրախանալու առիթ ա մեզ համար: Համաձայն եմ: :)
1. Մեծամորը գրվել է ոչ որպես պիես թատրոնի համար և այն դարձնելով թատերական նյութ որոշ բաներ ստիպված փոխում ես: Սա իսկապես ինքնուրույն գործ է : Դավիթինը արդեն և պահանջել բնօրինակի ամբողջականությունը չի կարելի: Հակառակ դեպքում, պիեսը խաղացվելու էր մի 6 ժամ:Ճ
2. Դերասանը իսկապես.... կարելի էր մի քանի դերասանով փորձել, չդարձնելով պիեսը մեկ մարդու մենախոսություն... իմա Հրանտ Մաթևոսյանի:
Այս իմաստով ես դեմ եմ քո առաջարկին, անհրաժեշտ էր քչացնել Հրանտի անձը և ոչ թե ավելացնել: Այդ դեպքում կարելի էր պատկերել Մասշտաբը և ֆոնը բուն գործի և ոչ թե անձի:
3. Իմ կարծիով , բեմադրության վրա ազդել է այսօրվա իրավիճակը և որոշ շեշտադրումներ դրա հետ են կապված:
Լավ է դա թե վատ? եթե լավ է արվում, ապա այո: Ինձ թվում է , որ ստացվել է լավ: Այդ հեգնական տոնը հենց դրա նշանն էր: Միթե պաշտոնական ռադիոն իր փարիսեությամբ չի հեգնում? կամ այլ անդրՄեծամորյան տեկստը չի ծաղրում արդեն մեր սեփական վիճակը?
Ի վերջո հեգնանքը արհետսականության և աբսուրդի արտահայտման ֆոնն է ... գրքում դա ամեն մեկը ինքուրույն է ընկալում, բայց բեմից անձնական մոտեցումն է բեմադրիչի, որ տեղին է :
Իսկ գործը ստցվել է , ինձ դուր եկավ:Ճ
1. «Մեծամորը գրվել է ոչ որպես պիես թատրոնի համար» - ասում ես դու
Համաձայն եմ, բայց դա ոչինչ չի փոխում, կներես: Չէ՞ որ մեզ համար ընդունելի ու նորմալ էր էսսե-մենաներկայացում ֆորմատը: Ես դրա դեմ բան չունեմ: Կարելի ա նույնիսկ ավելի ավանգարդ մի բան մտածել, եթե պետք լինի:
Իմ համար օրինակներից մեկը, որն ինձ դուր ա գալիս, Լարս ֆոն Տրիերի «Դոգվիլն» ա, որ ոչ էն ա պիես ա, ոչ էն ա ֆիլմ: Ասածս էն ա, որ եթե «Մեծամորը» պիես չի, դա չի նշանակում, որ չի կարելի դրա հիման վրա լավ ներկայացում սարքել:
2. «Այս իմաստով ես դեմ եմ քո առաջարկին, անհրաժեշտ էր քչացնել Հրանտի անձը և ոչ թե ավելացնել» - ասում ես դու:
Երեւի միտքս պարզ չեմ արտահայտել: Տես, 88-ի Շարժումից հետո Հրանտն ուրիշ էր. քիչ էր գրում, ավելի շատ հրապարակախոս էր, նույնիսկ պաշտոն ուներ: Կարծում եմ, որ իրա կյանքի ու ասելիքի էդ հատվածը, որը դեռ լրիվ չի բացահայտված ու մանավանդ ներկայացված, կարող էր ներառվել էս ներկայացման մեջ: Ինչ-որ դետալներ, ինչ-որ դեպքեր, հուշեր, մտքեր... կարծում եմ չէին խանգարի:
3. «Այդ հեգնական տոնը հենց դրա նշանն էր: Միթե պաշտոնական ռադիոն իր փարիսեությամբ չի հեգնում?» - գրում ես դու:
Չէ, կատեգորիկ համամիտ չեմ. հեգնական տոնը տեղին չէր: Ամեն մեկս, որ կարդացել ենք «Մեծամորը» կամ կարդալու ենք, կարդացել կամ կարդալու ենք ՄԵՐ ԸՆԿԱԼՄԱՄԲ, որը, ըստ Մհերի, գոնե մասամբ Հրանտի ձայնով ա տեղի ունեցել կամ ունենալու: Այսինքն, մենք կարդալիս կոնկրետ տոնայնությամբ ենք մեր մտքում կարդում: Ու մի քիչ չափազանցված էր էդ հեգնանքը. մենք էդպես չէինք էդ կտորները պատկերացնում: Դե համենայն դեպս էդպես եմ կարծում:
Բայց դե մի բան հաստատ էր, որ արժեր բեմադրել նման գործ ու վերակենդանացնել Հրանտի խոսքը: Ապրեն Դավիթը ու ներկայացումը հովանավրողները:
Представление мне очень понравилось, настолько, что я посчитала большой потерей не пойти и не посмотреть его на следующий день (хотя след день был заметно послабее, он явно устал, что неудивительно)). Адамян играл очень на мой взгляд хорошо, настолько, насколько вообще может человек понять и сыграть другого, своего, причем такого, как Грант. Ты любишь в Гранте своего Гранта, я -своего, и наши Гранты непохожи, - это понятно. Но я была бы в восторге, если бы смогла увидеть и почувствовать твоего Гранта такого, каким ты его видишь, а в Адамяне я его увидела. Я думала - боже, боже, это нереально просто, чтобы в одном человеке могло СТОЛЬКО уместиться, как!!!как он смог так написать?!!!И я думала также - боже, если б Адамян щас упал и умер на сцене, я бы не удивилась, потому что он вошел в грантовский лес, и ему было жутко и зябко наверно, но он шел и сливался, и я верила ему. Чесслов, я сто лет не ждала бы увидеть на нашей сцене такую игру.
За несколько дней до этого в цахкадзорском "Джаззве" я вдруг увидела на полке гетевского "Фауста", стала его читать заново и подумала, что наверно было бы самым невозможным и желанным моим личным достижением, если бы я смогла выучить его всего - наизусть, достижением, потому что каждое слово этой книги для меня равнозначно осознаваемому мгновению. Когда-то (кстати, в ту самую пору раннеописанных тобой лет десять назад,), я одолела-таки страниц 10, и это было для меня живым счастьем - шагать и думать "Фауста". Таким же невозможным и желанным мне показался "Мецамор". Теперь я знаю, что я его не читала до представления Адамяна "к счастью", потому что я до самых самых тютелек вдохнула Гранта через другого вестителя, и Грант был самый настоящий и радость моя была двойной, потому что я ужасно радуюсь, когда вижу такое первотворное созидание.
Расписалась, надо же...Что хочу сказать? С Грантом меня познакомил ты, и взрыв виноградной гилы между зубами остался со мной для любого мановения. И я уважаю твою любовь к Гранту и твое стремление к непредвзятости в оценке попытки его представления. Но кажется мне, что слишком требовательно ты в этот раз смотрел на Гранта, слишком хотел увидеть в нем "своего", и он не мог не показать тебе фигу...Хотя я уверена, что вкусную:))
Արամազդ ջան,
Պատասխանն ուշացնելու համար կներես։ Ժամանակ միայն հիմա գտնվեց։
Միանգամից ասեմ, որ շատ ուրախ եմ, որ կարծիք ես հայտնել, որ խիստ է ու տարբեր այլոց՝ մեծամասնության կարծիքից։ Ամենակարևորը՝ անկեղծ է իր քննադատությամբ, պահանջատիրական և փորձում է պատճառաբանված ու բանաձևված լինել։
Կարծում եմ որևէ մեկը, առավել ևս ԴՈւ, պատճառ չես ունենա կարծելու, որ Հրանտ Մաթևոսյանին, նրա խոսքը սիրելու և երկրպագելու, այդ խոսքի հետ գործ ունեցողներից, որպես ինքս ինձանից՝ խիստ պահանջատեր լինելու առիթներ չեմ տվել։ Պատճառների ու հիմնավորման կարիք վայ թե չկա։
Միայն թե ես չեմ կարծում, որ որպես գեղարվեստական երկ «Ծառերից» կամ «Գոմեշից» կամ «Աշնան արևից» կամ «Մենք ենք մեր սարերից» կամ որևէ այլ գործից տարբեր է «Մեծամորն» այնքան, որ «ՄԵԾԱՏԱՌՈՎ» գրվի։ Ուրիշ հարց, որ էսսե է և ունի հասարակական սուր հնչեղություն մեր ձախավեր պատմական ընթացքի նաև այս և գոնե առաջիկա տասնամյակների համար։ Ուրիշ հարց սուբյեկտիվ մոտեցումը, անձնական պատճառաբանումը, նախընտրանքը։
Խոսքի ծուղակի մասին. Համաձայն եմ, Մաթևոսյանի խոսքն ունի բոլոր այն հատկանիշները, որ հենց Հրանտի ոճով դու ձևակերպել էս, սակայն բացատրության, առարկայականության կարիք եմ զգում քո «ներկայացումը ստացվել էր ավելի շատ ուրիշի խոսքի մեջբերում, այլ ոչ թե վերծանում ու ինքնին նոր խոսք...
...Պետք էր իմունիտետ զարգացնել էդ խոսքի դեմ` խուսափելու համար ծուղակից: Դավիթի մոտ չէր ստացվել իմունիտետ ձեռք բերելը, ու իրան «տարել էր»…» ձևակերպումների համար։
Անպատրաստ ունկնդրի մասին։ Հանդիսատեսներից մարդիկ կան, որ հանգամանքների բերումով առայսօր ՄԵԾԱՄՈՐԻՆ անծանոթ էին։ Հիմա՛, ներկայացման «հանգամանքով», կարդում են։ Կային նաև,որ վաղուց կարդացել էին, հիմա վերընթերցում են։
«...մի քանի ԱՌԱՆՑՔ ունի, մի քանի հզոր առանցք...»։ Որո՞նք հատկապես։
«...Ֆոնային խոսքը հնչում էր կիսահեգնական տոնով, ինչն ուղղակի անընդունելի էր իմ ականջին: Ողբերգական մասեր կային, որ կարդացվում էին մի տեսակ «ձեռ առնելով...»։ Որո՞նք հատկապես։
«եւ հզոր մասեր կային, որոնք պարտադիր պետք է շեշտադրվեին, սակայն կարդացվում էին այլ խոսքերի շարքում, կիսամոնոտոն, հպանցիկ» Կրկին՝ որո՞նք հատկապես։ Չնայած այստեղ համաձայն եմ, բանավոր ստաբիլ ընթացք, եթե կենդանի խոսքի մասին է խոսքը, ամբողջ ընթացքում շատ դժվար է ապահովելը։
Հիմա քո առաջարկների մասին.
«Ա. Ներկայացմանն ավելացնել Հրանտ Մաթեւոսյանի կյանքից դրվագներ` կապված մասնավորապես 1988-ից հետոյի տարիների հետ, ու կապել «Մեծամոր»-ի առանցքային ասելիքին»:
Դու գլխի ես ընկել ՄԵԾԱՄՈՐ–2-ի (պայմանական վերնագիր) մտահղացումը։
Բ. «Մեծամորի» ասելիքը անմիջականորեն կապել այսօրվա Հայաստանի հետ, այսօրվա խնդիրների ու Պայքարի հետ:
Նույնը։ Բայց շատ վտանգավոր է այս ԲԱՆԸ քաղաքական դաշտ իջեցնելը։ Գայթակղությունն ու ծուղակները շատ–շատ են։
Գ. Գլխավոր դերում փորձել Միքայել Պողոսյանին. անկեղծ ասած, իրենից բացի ուրիշից հույս չունեմ, թե կկարողանա «Մեծամորի» տակից դուրս գալ: Ինքը բավարար խորություն ունի, ու լավ դեր կարող ա ստացվի:
Ոչ երբեք։ Միքայելի ամպլուան և կարողություններն այլ են։ Ասեմ այսպես՝ էստրադա են։
Առհասարակ «թեթև» կլիշեական տարրեր կան քո դիտարկումների մեջ։ Դրանցից ամենաակներևը Թորիկի կլիշեն է, որ իդեպ թե՛ մեր թատրոնին, թե՛ կինոին խանգարել է Ադամյան Աշոտին տեսնել։ Կարծում եմ հիմա էլ քեզ է խանգարում։
Ներկայացման կայացածության իմ հստակ մի չափորոշիչն էլ այն է, որ եկել էին թե՛ հին, թե՛ նոր ու նորագույն սերնդի մարդիկ, որ չէին կարդացել էսսեն։ Նրանք, ասացի, գնացել են ու կարդում են, ուզում են նորից գալ ներկայացմանը։ Նրանցից շատերին ճանաչում ես։ Հարցրու։
Ջեֆի պահով, այո համաձայն եմ։ Չնայած, վախենամ, իր խառնվածքից ելնելով, ինքը համաձայն չլինի՝ առաջարկում է փոփոխել ու ավելացնել։
Որպես Հրանտի ժառանգ` Հրանտի ժառանգին՝ իմ սերն ու շնորհակալությունը քեզ։ Սպասեմ մանրամասն պատասխանի։
Քեզ սիրող Դավիթ Մաթևոսյաան
Ասում ես`
« Միայն թե ես չեմ կարծում, որ որպես գեղարվեստական երկ «Ծառերից» կամ «Գոմեշից» կամ «Աշնան արևից» կամ «Մենք ենք մեր սարերից» կամ որևէ այլ գործից տարբեր է «Մեծամորն» այնքան, որ «ՄԵԾԱՏԱՌՈՎ» գրվի:»
Գիտե՞ս, գրածս միանշանակ սուբյեկտիվ էր ու նաեւ էդքանով` չհիմնավորվելու իրավունք ունեցող, ավելին, կան զգացումներ, որոնք մեկնելը, որոնք փորփրելը համ հաճելի չի, համ էլ անիմաստ ա, քանի որ ոչինչ չի ավելացնելու արդեն գոյություն ունեցող հրաշալի զգացումներին: «Մեծամորի» հանդեպ իմ սերն էդպիսին ա. ինչպես աղջկան են սիրում` առանց վերլուծելու, մասերի բաժանելու, բաղդատելու, էդպես էլ ես եմ սիրել ու սիրում «Մեծամորը»:
Եթե այնուամենայնիվ ստիպեմ ինձ վերլուծել, թե ինչու հատկապես «Մեծամոր»-ն էր արժանի գրվել ՄԵԾԱՏԱՌՈՎ, ապա միանգամից կարող եմ ասել հետեւյալը.
- հիշում եմ առաջին տպավորությունս ամենաառաջին ընթերցումից. զարմացած էի, ապշել էի, որ ՖՈՐՄԱՅՈՎ նման գրականություն կա, հետն էլ դա «հայ գրականություն» ա: Նման թարմություն, նման մոդեռնություն, նման համաքայլություն աշխարհի հետ ես դեռ մեր գրականության մեջ չէի հանդիպել: Անկեղծ եմ ասում: Ով չի հավատում, թող 60-ականների աչքերով կարդա «Մեծամորի» առաջին 5 -10 էջերը:
- հաջորդը. «Մեծամոր»-ի մեջ կա անսահման հայրենասիրություն` առանց կեղծ պաթոսի, առանց խղճահարութւոն առաջացնելու, առանց լացուկոծի, առանց այլոց մեղադրելու: «Մեծամորն» ինձ համար իմ քաղաքական աշխարհայացքի գրական արտապատկերն էր, նաեւ` ուսուցիչը: Մենք իրար հասկացանք կես խոսքից, կես պարբերությունից: Ապագայի իմ երկիրն ու իմ երկրի քաղաքացուն ես հենց էդպե´ս եմ պատկերացնում` արժանապատվության, սեփական ռեալ արժեքի գիտակցմամբ, աշխարհի վրա քեզ չպահող, սեփական պարտությունների համար պատասխանատվություն զգացող ու սեփական հաղթանակներն ուրիշներով չբացատրող, հպարտ անցյալի ձեռքբերումներով ու բավարար կամք ունեցող` շտկելու անցյալի սխալները: «Մեծամորն» էս ամենի խտացումն ու գրական անթերի շարադրանքն էր, ու դա չէր կարող չմխրճվել իմ միտքն ու հոգին:
- վերջապես, «Մեծամոր»-ի արժեքը, նրա /նաեւ ցավոք/ անանցությունը, մնայունությունն ու այժմեականությունը ոչ թե պարզապես էսսե լինելու ու հասարական խնդիրների բարձրացնելու մեջ է: Ինչպես «Սասնա ծռերի» դեպքում, «Մեծամորն» ակտուալ կլինի դեռ շատ երկար ժամանակ, քանի որ կարողացել ա թափանցել մեր ազգի, մեր ժողովրդի, մեր երկրի կազմության, բովանդակության, բնույթի խորքերն ու վեր հանել իրողություններ ու խնդիրներ, որոնք ենթակա չեն տասնամյակների կամ նույնիսկ դարերի ազդեցությանը: Նաեւ էս պատճառով ա, որ «Մեծամորը» կարդացվում ա տասնյակ անգամներ: Էս գործը ՀԻՄՔԻ մասին ա, իսկ հիմքը դեռ երկար մեր հետ կլինի:
(շարունակությունը` ստորեւ)
Ասում ես`
«…սակայն բացատրության, առարկայականության կարիք եմ զգում քո «ներկայացումը ստացվել էր ավելի շատ ուրիշի խոսքի մեջբերում, այլ ոչ թե վերծանում ու ինքնին նոր խոսք...»
Դավիթ ջան, փորձեմ առարկայորեն բացատրել միտքս:
Գուցե ես իրավունք չեւնոի որեւէ ակնկալիք ունենալ էս ներկայացումից, բայց դե ի՞նչ կարող եմ անել, ունեի որոշ ակնկալիքներ: Ես ակնկալում էի տեսնել Հրանտի խոսքի ոչ թե զուտ ներկայացում, ոչ թե մեջբերում, ոչ թե փոխանցում հանդիսատեսին այն տեսքով, ինչ տեսքով որ այն հանձնվել էր թղթին Հրանտի կողմից, այլ դրա մերօրյա արտացոլանքը, ՔՈ´ պրիզմայի միջով անցած խոսքն ու ասելիքը, իմ, ՀԻՄԱ-յի, Նիկոլի, Պայքարի, 21-րդ դարի միջով անցած-վերափոխված խոսքը, մշակված ու վերամշակված խոսքը: Գիտեմ, որ շատ դժվար բան եմ ուզել, բայց ուզել եմ, չեմ թաքցնում: Էլի եմ ասում, պետք էր տարանջատել բովանդակությամբ ֆոնային /բայց մեկ ա շատ սիրուն ու «տանող»/ խոսքը բովանդակությամբ առանցքային խոսքից: Իմ սուբյեկտիվ ու բնականաբար ոչ պրոֆեսիոնալ կարծիքն եմ ասում, չջղայնանաս, Դավիթ ջան: Իմ կարծիքով, պետք էր ներկայացումը կառուցել 3-4 հիմնական գաղափարի շուրջ: Դրանք մոտավորապես հենց էն գաղափարներն են, իմ համեստ կարծիքով, որոնց մասին գրեցի վերը: Պետք էր սովետական գրականությունը տեղափոխել Անկախ Հայաստանի քաղաքացու վրա, դարձնել նրան ամուր, պահանջատեր, արժանապատվությամբ լեցուն ու աշխարհից չվառված, ուժեղ, վերջապես: Դավիթ ջան, գիտեմ, որ ստեղները կտկտացնելը շատ ավելի հեշտ ա, քան էդ ամենն իրականություն դարձնելը, բայց դե էս պահին էսքանն եմ կարող: Հա, եթե խորհրդատու-քննադատ պետք լինի հաջորդ ներկայացումը դնելիս, ձեն տուր, ապո: :)
Մի քանի համեմատաբար ավելի մանր տեխնիկական խնդիրների մասին, որոնց դու անդրադարձել ես.
1. անպատրաստ ընթերցող. անկեղծորեն ուրախ եմ նրանց համար, ովքեր ընթերցում ու վերընթերցում են: որպեսզի վիճակագրության մեջ չմտնենք, միանգամից ասեմ, որ գիտեմ մարդկանց, ում մոտ իմ նկարագրած զգացումն ա եղել: Քանակների ու համամասնությունների մասին չի խոսքը:
2. ֆոնային հեգնական խոսքի մասին. Օրինակ բերեմ. էն եղեռնից մազապուրծի հայտարարությունը: Էլի կային հատվածներ: «Ոչխարի հոտի» մասն ավելի ակցենտավորված ու խորն էր պետք ասել: Դե հիմա շատ մասեր անգիր չեմ հիշում, բայց տպավորությունս էդ էր:
3. Թորիկի ու Աշոտ Ադամյանի մասին. չէ, Դավիթ ջան, կտրականապես համաձայն չեմ: Ինձ իր նախորդ որեւէ դեր չեր հետաքրքրի բացարձակապես, եթե ինքը կարողանար դուրս գալ էս դերի տակից: Ընդհանրապես, լինում են դերասաններ, որ մի դերով են հայտնի դառնում ու էդպես էլ մեխվում մարդկանց հիշողության մեջ (օրինակ` Ստալոնեն իր Ռոքի-Ռեմոբոյով, Էնթընի Հոփքինսն իր Գանիբալ Լեկտորով, Օդրի Տոտուն իր Ամելիով…): Գուցե թե Աշոտ Ադամյանն իրականում ավելին կարող էր/է անել բեմում ու կինոյում, քան Թորիկը, բայց առանց չարախնդության եմ ասում, քո «Մեծամորն» ինձ դրանում չհամոզեց: Ու հարցն ամենեւին էն չի, որ ես չեմ սիրում կամ հարգում Աշոտ Ադամյանին. ճիշտ հակառակը: Ուղղակի ինքը չձգեց, էդքան բան: Պետք ա բավարար ուժեղ լինել ու դա ընդունել:
4. Միքայել Պողոսյանի մասին: Ժպտացի: Գիտես ինչի՞: Քանի որ ինձ «կլիշե» բանեցնելու մեջ մեղադրելով դու անմիջապես ինքդ կլիշե գործածեցիր Միքայելի նկատմամբ` համարելով նրան ընդամենը «էստրադա»: Ես կտրականապես համամիտ չեմ, քանի որ իմ առաջարկը վերաբերում էր ոչ թե տվյալ դերասանի ներկա ամպլուային, անցյալ դերերին կամ հասարակական կլիշեներին, այլ տվյալ դերասանի խորությյանը, ընկալման ու ներկայացման խորությանը: Ինձ հիմա էլ թվում ա, շեշտեմ` թվում ա, որ Միքայելի մոտ էս դերն ավելի լավ կստացվեր, ավելի մեծ չափով անհատականություն ներկա կլիներ էդ դերում:
Դավիթ ջան, դու մանրամասն պատասխան էիր սպասում: Գրածս ահագին ստացվեց, բայց չգիտեմ որակի առումով քեզ կբավարարի թե չէ: Կսպասեմ արձագանքիդ, բարեկամս:
Ու մի անգամ էլ, շնորհակալ եմ էն առիթի համար, որ մեզ պարգեւեցիր քո բեմադրությամբ: